Eşref-i mahlûkat olmanın insana yüklediği birçok sorumluluk var. Salt düşünebiliyor ve konuşabiliyor olmak insanı şeref sahibi yapmaz. Bizim mahlûkatlar arasında öne çıkmamızın asıl nedeni başımızı dik tutmak konusundaki kararlılığımızdır. Başın dik tutulması hadisesi iki şekilde cereyan edebilir. Birincisi kör bir inadın eseri olabilir. İkincisi ise bilinçli bir direnişin. Kör inat keçilerde de mevcut. Bu yüzden ancak bilinçli bir direnişin sonucu olarak kendimizi eşref-i mahlûkat sayabiliriz. Şerefimize halel getirecek durumlara karşı pasif kalmamız bizi diğer mahlûkatın derecesine indirir.
İnsan neslinden herhangi birinin bir kez olsun başını önüne düşürdüğünde bunun bir kez daha tekrarlanacağından şüphe duymamamız gerekir. Kanıksanmış yenilmişliğin devası bulunmamakta. Bu yüzdendir ki zorla diz çöktürmenin, yenilgiyi/aşağılanmayı kabullendirmenin simgesel olmaktan daha öte bir anlamı var.
Müslüman toplum çağlar boyunca ön ayak olduğu dünya düzeninin köşeye sıkıştırdığı ama yok edemediği bir öğe olarak varlığını sürdürüyor. Osmanlı İmparatorluğu’nun gerileme başladığı zamandan 20. yüzyılın ortalarına dek sadece yok olmamak için uğraşan bu öğe, son 40-50 yıllık zaman diliminde eski ihtişamına ulaşmaktan çok uzak da olsa yeniden ilerlemenin yolunu bulmuş görünüyor. Giderek artan bir ivme ile gerileyişin kaybettirdiği zamanı telafi etme çabasında.
Batılı toplumun birkaç yüzyıl boyunca üstünlük vasfı taşımasını sağlayan teknik ilerleyişin, kaybolan sosyal ve kültürel vasıflar yüzünden etkisinin giderek azaldığı günümüzde; teknik zayıflığa ve fakat sosyal ve kültürel dirence sahip Müslüman toplumlar yeniden dünya düzenini şekillendirmek konusunda fırsat ele geçirmiş görünüyorlar. Teknik zayıflığın aşılması konusunda önemli adımlar atılıyor. Kapitalizmin silahı olarak görülen globalleşme bilginin de global erişime açılmasına neden oldu. Yapılan araştırmaların, geliştirilen tekniğin neredeyse herkes tarafından ulaşılabiliyor olması toplumlar arasındaki teknik uçurumun hızla kapatılmasına neden oluyor.
Maliyetlerin karşılanmasını sağlayacak sermaye ve bu tekniği uygulayacak yetişmiş insan gücü henüz yeterli düzeyde değil. Mevcut sermaye birikimleri eğitim ve araştırma için ayrılmak yerine sermaye sahiplerinin sefahat sürmesi için kullanılıyor. Bunun aksi uygulamalar mevut ise de gelişimin yeterli düzeye çıkmasını yavaşlatan bir köhnemişlik hâlâ mevcut.
Müslümanların teknik ilerleyişini sağlayan global iletişim aynı zamanda kültürel ve sosyal bağlarının zayıflanmasına da neden oluyor. Sahip olduğumuz değerlerin edineceğimiz teknik gelişme ile birlikte yeniden üstünlük vasfı kazanmamıza neden olmasının önündeki en büyük engel bu değerlerin giderek zayıflamasına direniş gösteremememiz olacaktır. Teknik bir şekilde üstesinden gelinebilecek bir durum iken, sosyal çözülme bizi gerileme döneminde olduğumuzdan daha kötü bir duruma sokabilir.
Gelişimi sağlayacak insan gücünü yetiştirmek için uğraşırken bu insan gücünün tavizkâr bir kalabalık olmasının önüne geçmek zorundayız. Başı dik ve yenilmemiş olduğunun bilincinde bir nesil ile gelecek olan teknik gelişim açıklarımızı kapatmak konusunda bize fırsat verecek iken, tavizkâr bir kalabalık aynı fırsatın boşa harcanmasına neden olacaktır. Şerefli bir varlık olduğunun bilincinde olmayan bir nesil bizi hiçbir şekilde düzlüğe çıkaramaz.
Gerileyişimizin yenilgi anlamı taşımadığını, Türkiye Cumhuriyeti’nin her ne kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun gücünün ve genişliğinin uzağında olsa da karşı koyuşun ve direnişin adı olduğunu bizden sonra gelecek nesillere öğretmek zorundayız. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması emperyalizme boyun eğmemenin sonucudur. Sömürge devletlerin bağımsızlıklarını kazanması bu direnişin sonucudur. Hizbullah’ın İsrail’i dize getirmesi bu direnişin sonucudur. İran’ın tüm batı toplumuna kafa tutuyor olması bu direnişin sonucudur. Kapana kısılmış göründüğümüz bir zamanda bile elde ettiğimiz zaferler; teknik ilerleme ve bozulmamış bir toplumla ne denli büyük zaferlere sahip olabileceğimizin göstergesidir. İran bu konuda örnek gösterilebilecek bir ilerlemeyi başarmış görünüyor.